1 shtatori 1939 mbetet në histori si dita kur Gjermania naziste pushtoi Poloninë, duke shënuar fillimin tradicional të Luftës së Dytë Botërore.
Dy ditë më vonë, Britania e Madhe dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë. Por konflikti nuk lindi brenda një dite. Ai ishte përgatitur prej vitesh, përmes një serie krizash dhe luftërash që fillimisht dukeshin të izoluara.
Pushtimi japonez i Mançurisë në vitin 1931, agresioni italian ndaj Etiopisë, Lufta Civile Spanjolle dhe politika ekspansioniste e Adolf Hitlerit në Evropën Qendrore krijuan gradualisht një klimë ndërkombëtare ku konfliktet rajonale nisën të lidhen me njëra-tjetrën.
Sot, bota përballet me një situatë që ngre pyetje të ngjashme. Nga Ukraina te Lindja e Mesme, nga Tajvani te Gadishulli Korean, krizat gjeopolitike nuk po zhvillohen më tërësisht të shkëputura. Aleancat, armët, teknologjia dhe ekonomia po krijojnë lidhje mes tyre, duke rritur rrezikun që një konflikt lokal të prodhojë pasoja shumë më të gjera.
Kur Rusia nisi pushtimin në shkallë të gjerë të Ukrainës në vitin 2022, shumëkush parashikoi një rënie të shpejtë të rezistencës ukrainase. Kjo nuk ndodhi. Ukraina rezistoi, ndërsa lufta u shndërrua në një nga laboratorët më të mëdhenj të teknologjisë ushtarake moderne.
Dronët, inteligjenca artificiale, lufta elektronike, raketat me rreze të gjatë dhe sistemet e sofistikuara të zbulimit kanë ndryshuar mënyrën se si zhvillohet lufta.
Në Lindjen e Mesme, lufta pas sulmit të Hamasit ndaj Izraelit në vitin 2023 u shndërrua në një krizë rajonale ku janë përfshirë, drejtpërdrejt ose tërthorazi, Izraeli, Hezbollahu, Irani, Huthët dhe Shtetet e Bashkuara, ndërsa shtetet e Gjirit janë përballur me një mjedis sigurie gjithnjë e më të pasigurt.
Kjo krijon një problem të ri strategjik: burimet ushtarake të Perëndimit duhet të shpërndahen në disa fronte. Një raketë interceptuese e përdorur në një teatër operacionesh nuk mund të përdoret njëkohësisht në një tjetër. E njëjta gjë vlen për municionet, sistemet e mbrojtjes ajrore, anijet, avionët dhe kapacitetet logjistike.
Një tjetër zhvillim shqetësues është thellimi i bashkëpunimit mes Rusisë, Iranit, Koresë së Veriut dhe Kinës.
Koreja e Veriut ka mbështetur Rusinë me municione dhe personel, ndërsa Moska mund t’i ofrojë Phenianit teknologji dhe ekspertizë ushtarake. Irani ka furnizuar Rusinë me teknologji dhe mjete që janë përdorur në luftën në Ukrainë. Kina, ndërkohë, mbetet një burim i rëndësishëm për komponentë elektronikë dhe teknologji me përdorim të dyfishtë që ndihmojnë industrinë ruse.
Kështu krijohet një sistem shkëmbimesh ku secili aktor mund të kontribuojë me kapacitete të ndryshme: municione, elektronikë, dronë, inteligjencë apo teknologji ushtarake.
Rreziku bëhet edhe më i madh nëse në të ardhmen një krizë shpërthen në Paqësor.
Një konflikt rreth Tajvanit nuk do të kishte domosdoshmërisht nevojë për një ndërhyrje të drejtpërdrejtë ruse për të krijuar probleme të mëdha për Perëndimin. Mbështetja në inteligjencë, teknologji, lëndë të para apo kapacitete ushtarake do të mjaftonte për ta komplikuar ndjeshëm situatën.
Një nga sfidat më të mëdha për Perëndimin nuk lidhet vetëm me numrin e armëve, por me gatishmërinë politike për t’i përdorur ato.
Shtetet e Bashkuara u kërkojnë prej vitesh aleatëve evropianë të rrisin shpenzimet për mbrojtjen. Në të njëjtën kohë, aleatët janë përballur me pasiguri për të ardhmen e garancive amerikane të sigurisë.
Përplasjet tregtare dhe politike mes Uashingtonit dhe disa prej aleatëve të tij krijojnë një problem që shkon përtej ekonomisë. Në një krizë të madhe, kohezioni i aleancave mund të jetë po aq i rëndësishëm sa fuqia ushtarake.
Nëse Evropa dyshon për angazhimin amerikan dhe SHBA-ja dyshon për gatishmërinë evropiane për të mbrojtur veten, kundërshtarët mund ta shohin këtë si një dobësi strategjike.
Lufta në Ukrainë tregoi se një konflikt modern mund të konsumojë sasi të jashtëzakonshme municionesh, raketash dhe pajisjesh. Sistemet e mbrojtjes ajrore, predhat e artilerisë, pjesët rezervë dhe kapacitetet e mirëmbajtjes nuk mund të prodhohen menjëherë.
Perëndimi ka avantazh të madh teknologjik dhe ekonomik, por kjo nuk do të thotë se rezervat janë të pafundme.
Ndërkohë, lufta në Ukrainë ka treguar se edhe pajisjet shumë të shtrenjta duhet të përshtaten me një realitet të ri ku dronët me kosto të ulët mund të kërcënojnë sisteme që kushtojnë miliona dollarë.
Teknologjia po ndryshon më shpejt sesa doktrinat ushtarake dhe kapacitetet industriale.
Ekonomia globale është një tjetër hallkë e dobët. Një krizë e thellë financiare, një recesion i madh, tronditje në tregun amerikan të obligacioneve ose një krizë në një prej ekonomive kryesore të botës mund të ndryshojë llogaritjet strategjike të qeverive.
Në periudha të vështira ekonomike, demokracitë mund të bëhen më të kujdesshme ndaj shpenzimeve të jashtme dhe ndërhyrjeve ushtarake. Regjimet autoritare, në të kundërt, mund ta shohin dobësimin ekonomik të kundërshtarëve si një mundësi për të vepruar.
Kjo nuk do të thotë se një krizë ekonomike çon automatikisht në luftë. Por ajo mund të ndryshojë ekuilibrin politik dhe strategjik.
Një Luftë e Tretë Botërore nuk ka pse të fillojë me një pushtim të vetëm dhe një shpallje zyrtare lufte. Mund të ndërtohet gradualisht.
Një konflikt në Evropë mund të lidhet me një luftë në Lindjen e Mesme. Një krizë rreth Tajvanit mund të hapë një front të ri në Paqësor. Sulmet kibernetike dhe lufta ekonomike mund të shoqërojnë konfliktet ushtarake. Armët dhe teknologjitë mund të kalojnë nga një teatër lufte në tjetrin.
Në këtë skenar, kufiri mes luftës dhe paqes bëhet gjithnjë e më i paqartë.
Ngjashmëria me vitet para Luftës së Dytë Botërore nuk qëndron në faktin se historia po përsëritet identikisht. Bota e sotme është shumë më e ndërlidhur dhe fuqitë bërthamore e bëjnë një përplasje direkte shumë më të rrezikshme.
Por mësimi historik mbetet i rëndësishëm: krizat që duken të menaxhueshme kur shihen veçmas mund të bëhen shumë më të rrezikshme kur fillojnë të lidhen me njëra-tjetrën.
Pyetja sot nuk është nëse një Luftë e Tretë Botërore ka filluar. Nuk ka një luftë të tillë globale. Pyetja është nëse bota po krijon gradualisht kushtet që një seri konfliktesh rajonale të mund të shndërrohen në një përplasje shumë më të gjerë.
Dhe pikërisht këtu qëndron shqetësimi më i madh, nëse krizat fillojnë të bashkohen, mund të vijë një moment kur kontrolli i tyre të bëhet shumë më i vështirë.
starnews.al
